Çözülme olgusu, Kihlstrom tarafından şu şekilde açıklanmaktadır.
Bilgi bilinçli olarak işlenmez, hasta bilinçli olarak bir objeyi
algılamaz veya olanı hatırlamaz. Bununla birlikte, bilinçsiz olarak
uyarı hastanın davranışını etkilemektedir. Bu gözlemler iki hafıza
sistemi; bilinçli hafıza ve bilinçsiz hafıza sistemi olduğu görüşünü
desteklemektedir (Schacter,1987) veya farkındalıkla birlikte olan
veya olmayan hafıza sistemleri ( Jacoby & Dallas,1981) benzer
bir ayrılma algı için öne sürülmektedir (Kihlstrom 1992 b). Bilinçsiz
hafıza ve algı sürecinde Kihlstrom (1992 b) bilgi prosesleri olarak
bilinçsiz duygusal ve bilişsel yaşanmakta olan deneyim, düşünce
ve hareketi farkındalık olgusu dışında etkileyebildiğini söylemektedir.
Çözülme ve hipnotik trans yakın ilişkilidir. Hipnoz dikkatin özel
bir yöne odaklanmasının mümkün olduğu böylece kas gevşemesi halinin
kolayca sağlandığı değişmiş bir bilinç hali olarak görülmektedir.
Bu prosedür esnasında kişinin ağrı, soğuk, sıcak ve diğer duysal
algılarına ait deneyimleri değiştirmek mümkündür (Frankel, 1978).
Bu değişmiş algı durumu değişme semptomları olan hastalarda da
oluşabilir. Hasta bacaklarının felç olduğunu hissederek fiziksel
sebeplerle felç olan bir hasta gibi davranabilir. Felç olduklarını
görür ve hissederler. Hipnoz altında değişen hastalarda görülen
böylesi bozukluklar uyarılabilir ve çok yatkın hastalarda yeniden
kaybolması sağlanabilir.
Bunun bir yansıması hayvanlar aleminde bulunmaktadır.Tehlike hayvanları
tehdit ettiğinde kaçabilirler veya uygun donanıma sahipse savaşabilirler.
Düşmanı çok güçlü, çok kuvvetli veya çok hızlı olduğunda ise ölüm
zamanıdır. Bu durumlarda bazı hayvanların üçüncü bir seçeneği
vardır.”Totstell refleksi” veya İngilizce’de daha yaygın olarak
bilindiği şekilde “ölüyü oynamak”. Buna iyi bir örnek faredir,
fare kedi tarafından evde sıkıştırıldığında ölmüş görünür ancak
daha sonra kaçar.Bu reaksiyon bok böceği gibi böceklerde örümcekler
ve balıklarda görülebilir.Balıkçılar büyük bir çipuranın yakalandıktan
sonra olduğu gibi bir süre hareketsiz olarak yan şekilde yüzdüğünü
ve suda ilerlemediğini görmeye çok aşinadırlar.Benzer davranışlar
kuşlar, timsahlar, yılanlar,tavuklar ve Gine domuzlarında görülebilir.
“Totstell refleks”e benzer bir reaksiyon bazı hayvanlardaki ani
zafiyet taklidi yapmaktır. Taylor (1986) civcivleri olan çulluğun
yuvasını yırtıcı bir kuşun dikkatinden uzaklaştırmak için kanadı
kırık bir kuşu taklit ettiği bir örneği belirtmektedir. Benzer
koordine olmayan motor davranışlar hatta şiddet tehlikeye maruz
kalan çeşitli başka hayvanlarda da görülebilir. Yakalandığında
bir arı, çıldırmış gibi vızıldar, bir kuş oda içinde yakalandığında
hızla kanatlarını çırpar panik içinde duvarlara ve pencerelere
doğru uçar.
Hayvanlarda bu fenomen tehlike ile tetiklenen hayatta kalma mekanizmalarıdır
(kıs. Hoogduin, 1988). İnsanlarda da çözülme reaksiyonu aşırı
durumlarla başa çıkmanın bir yolu olarak görülmektedir.
Buraya kadar bahsedilenler şu noktalarda özetlenebilir;
• Konversiyon semptomlarına sahip hastalar ciddi şekilde hayatı
tehdit eden durumlarda kaldıklarında uzun vadede veya anlık olarak
bozukluk geliştirir.
• Konversiyon bozukluğu ve çözülmenin her ikisinin de kökeninde
benzer mekanizmanın yattığının göstergeleri vardır.
• Konversiyon semptomları hipnozla indüklenebilen durumlar veya
şartları andırır.
• Konversiyon semptomları bazen aşırı tehdit anında hayvanlarda
da gözlenen davranışları andırır.
|
