Özel fobilerde, gerçek veya hayal gücüne
dayalı sistematik duyarsızlaştırma
tedavinin en önemli ayağıdır. Gerçek
durumda maruz bırakma tedavisi hayali tedaviden daha etkilidir
ancak hastanın korktuğu durumlar kolayca tekrarlanamayacak
ise (fırtına, deprem, kaza vs.) hayal gücüne
dayalı tedaviler oldukça önemlidir. Terapist
fobik uyaran ya da duruma hastayı aşamalı
şekilde maruz bırakarak onu cesaretlendirir. hastanın
fobilerin kazanılma yollarını ve şartlanmadan
kurtulma sürecini anlaması büyük bir avantajdır.
Fobik kaygı dört süreçten birinin sonucu
olarak öğrenilir: fobik durumun travmatik yaşantıları
(klasik şartlanma), rol modellerinin korkuyla davranmasının
gözlenmesi (gözleyerek öğrenme); durumla ilgili
gerçek bilgilerin olmaması ya da durumun tehdit
edici olduğuna inanmanın desteklenmesi aracılığıyla
gerçekleşen bilgi verici öğrenme (bilişsel
öğrenme); ya da bir ortamdan ayrılırken
kazara oluşan kaygı azalmasının sonucunda
korku ve kaygının o ortama atfedilmesi (işlemsel
–etkin öğrenme). Bu yeni iç görü,
hastanın fobik yanıtı, fobik durumla uygun
olmayan bir şekilde bağlantısı kurulan
adapte olan bir kaygı olarak görmesini sağlar
ve sadece öğrenmeyi tersine çevirme sürecini
anlamasını sağlamakla kalmaz, kendini suçlama
ve eleştirmeyi de durdurur. Aşamalı maruz bırakma
fobik yanıtları tersine çevirme için
hayati önemde olmasa da bu yaklaşım hasta için
daha kabul edilebilirdir ve terapiye bağlılıklarını
destekler. Çeşitli fobilerin bir grup fobik hastayla
birlikte tedavi edilmesi ve grup desteği de özel fobilerin
edinilmesi sürecini normalleştirilmesini ve öğrenmenin
tersine çevrilmesini destekler. Gevşeme teknikleri
veya kendi kendine hipnoza dayalı kaygı yönetimi
becerilerinin edinilmesi ve çok gerekli olmasa da kaygı
üreten durumlara hayal gücüne dayalı provalarla
ya da provasız maruz bırakma da gerçek (in
vivo) aşamalı maruz bırakmayı kolaylaştırabilir.
Tekil ya da çoğul özel fobiler hipnotik müdahalelere
iyi yanıt verebilir. Frankel (1974)’ün gözlemlediği
gibi fobik hastalar diğer hastalardan yada genel nufüzdan
daha fazla hipnoza yatkındır. Hipnotik teknikler,
hayali uyaranların ve baş etme becerilerinin (gizli
modelleme) güçlendirilmesi ile hayali duyarsızlaştırmanın
kolaylaştırmanın yanı sıra korkulan
durumlarla ilgili bilişsel değişimlerin yaratılmasında
da kullanılabilir. Öz kontrol duygusunun güçlenmesi,
özgüvenin artması ve fobik ortamların
yeniden yorumlanması da sağlanabilir (Liebowitz, 1987).
Ayrıca, terapötik müdahalelerin maruz bırakma
bölümünü kolaylaştırmak için
hipnoz aracılığıyla korkuyu tetikleyen
durumdan terapötik olarak çözülme da yaratılabilir.
Bu yaklaşım, hastaların semptomların
içinde kaybolma eğilimini -ki bu eğilim fobi yanıtlarının
katlanarak artmasını sağlar- kontrol eder. Yaş
gerilemesi şeklindeki hipnotik teknik, korkulan nesne/durumla
ilgili sembolizmi araştırma veya etiyolojik olarak
travma söz konusuysa bunu açığa çıkarma
konusunda yardımcı olabilir (Clarke ve Jackson,
1983).
|
