Bütün
canlılar davranışlarının pekişebilmesi için ödüllendirilmelidir.
Ödüllendirilen tüm davranışlar pekişerek devam ederken cezalandırılan
davranışlar kaçınılan davranışlar olur. Bu evrensel bir gerçek
olup tarih boyunca insanoğlunun eğitiminde de kullanılmış yaygın
bir eğitim modelidir. Yaşantımıza baktığımızda ödüllendirildiğimiz
her alanda başarılı olduğumuzu, aşağılanıp cezalandırıldığımız
alanlarda da başarısız olduğumuzu görürüz.
Lise
birinci sınıfa kadar matematik dersim çok kötü idi. Lise birde
yeni bir matematik hocası geldi. Sıralar arasında dolaşırken benim
önümde durdu. Elinde bir tespih vardı. Tespihi sallayarak, kafama
hafifçe vurarak şöyle dedi: “Sen çok zeki bir çocuğa benziyorsun,
gözlerinde zekâ parıltıları görüyorum.” Bu sözleri işittikten
sonra hocamı çok sevdim. Hocamı sevince matematiğe olan ilgim
arttı. Benim için kaotik olan rakamlar anlamlı hale dönüştü. Hayatımda
ilk defa bir matematik sınavında on aldım ve bu bende öz güvene
yol açtı. O günden bugüne gelişen süreç içerisinde, ödüllendirile
ödüllendirile (sosyal, psikolojik, ekonomik) bu kitabı yazmaya
muvaffak oldum.
Sosyal
hayatın her alanında bu espri geçerli iken rahatsızlıkların tedavisinde
de aynı yapı etkinliğini sürdürür. Ödüllendirme başkaları tarafından
yapılabileceği gibi insanın kendisini ödüllendirmesi şeklinde
de yapılabilir. Bir rahatsızlıkla mücadele eden bir birey bu rahatsızlığının
tedavisinde belirli kademelere ulaştığında her kademede kendini
ödüllendirerek olumlu pekiştirici süreçleri faaliyete geçirmelidir.
Başarısız olduğunda veya gerileme yaşadığında da kendini cezalandırmalıdır.
Haz aldığı bir fonksiyondan vazgeçebilmeli veya o hazzı erteleyebilmelidir.
Bireyin kendini ödüllendirmesi, sosyo-kültürel ve sosyo-ekonomik
seviyesiyle orantılı olmalıdır. Depresyon hastalarında, sosyal
fobiklerde, obsesif kompulsif bozukluklarda ve cinsel işlev bozukluklarında
davranışçı kendini ödüllendirme tekniği rahatlıkla kullanılabilir.
Bu ödül menüsü kendisine verilebilecek olan bir aferin olabildiği
gibi bir sinema bileti, bir tiyatro veya konser bileti, bir kıyafet
ve bir tatil gibi değişik menüler de olabilir.
|